Budist Öğretilerden Hayata Taşıyabileceğin 5 Farkındalık

Hayatın istediğin gibi gitmediğinde ilk yaptığın şey ne oluyor? Daha çok düşünmek mi? Her şeyi kontrol etmeye çalışmak mı? Yaşadığın duruma direnip “Böyle olmamalıydı” demek mi?

İnsan çoğu zaman yaşadığı olaydan değil, o olayın farklı olması gerektiğine duyduğu ısrardan daha fazla yorulur. Geçmişin değişmesini ister. İnsanların beklentilerine göre davranmasını bekler. Gelecekte ne olacağını önceden bilmek ister. Bunların hiçbiri mümkün olmadığında da kendisini huzursuz, öfkeli veya sıkışmış hisseder.

Her düşüncenin peşinden gitmemek, kontrol edemediğin şeylerle kavga etmemek, yaşadığın ana geri dönebilmek ve hem kendine hem başkalarına daha açık bir yerden yaklaşabilmek… Bunlar ilk bakışta basit görünebilir. Fakat günlük hayatta uygulandığında, insanın olaylara verdiği tepkiyi ve kendi içindeki yükü ciddi biçimde değiştirebilir.

Aşağıdaki beş öğretiyi bir inanç sistemi olarak değil, kendi hayatına bakmanı sağlayacak birer düşünme biçimi olarak ele alabilirsin.

1. Yaşadığın anı fark et

Günün büyük bölümünü gerçekten yaşadığın anda değil, zihninde geçiriyor olabilirsin. Geçmişte söylediğin bir sözü düşünür, gelecekte yaşanabilecekleri hesaplar veya bir sonraki işine yetişmeye çalışırsın. Bir şey yerken telefonuna bakar, biri konuşurken vereceğin cevabı hazırlarsın. Bedenin bulunduğun yerde olsa da zihnin başka bir zamandadır.

Budist farkındalık anlayışında amaç zihni tamamen susturmak değildir. O anda ne yaşadığını, ne hissettiğini ve zihninin nereye gittiğini fark etmektir. Bazen yalnızca durup nefesini, bedenini veya çevrendeki sesleri fark etmek bile otomatik davranışlarının arasına küçük bir boşluk koyar.

Bu boşluk önemlidir; çünkü duygu ile davranış arasındaki seçim hakkın çoğu zaman orada ortaya çıkar. Öfkelendiğini fark ettiğinde hemen tepki vermeyebilirsin. Kaygılandığında zihninin ürettiği her ihtimali gerçek kabul etmeyebilirsin. Yorulduğunda kendini zorlamaya devam etmek yerine dinlenmeye ihtiyacın olduğunu görebilirsin. Farkındalık, hayatın her anından keyif almak değildir. Yaşadığın şeyi kaçmadan ve abartmadan görebilmektir.

2. Değiştiremeyeceğin şeylere tutunma

Hayattaki birçok şey değişir. İlişkiler, düşünceler, beden, çalışma koşulları ve duygular aynı kalmaz. Bugün çok önemli görünen bir konu zamanla anlamını kaybedebilir. Sana iyi gelen bir düzen bir süre sonra ihtiyacını karşılamayabilir. Buna rağmen insan değişmeyen bir güvence arar. Sevdiği insanların hiç değişmemesini, sahip olduklarını kaybetmemeyi ve verdiği kararların sonucundan emin olmayı ister.

Bu beklenti karşılanmadığında yalnızca kayıp yaşamaz; hayatın farklı olması gerektiğine inanarak kendi acısını da büyütür. Değişimi kabul etmek, yaşanan her şeyi sevmek veya hiçbir şey için çaba göstermemek değildir. Kontrolünün sınırını görebilmektir.

Bazen huzur, hayatı istediğin şekle getirmekten değil; değişen hayatın içinde yeniden yön bulabilmekten gelir.

3. Şefkati yalnızca başkalarına gösterme

Şefkat çoğu zaman insanlara nazik davranmak olarak anlaşılır. Oysa şefkat, birinin yaşadığı zorluğu anlamaya çalışmak ve o zorluğa gereksiz yere yeni bir acı eklememektir. Bu anlayış yalnızca başkaları için değil, kendin için de geçerlidir.

Bir hata yaptığında kendini aşağılamak, daha sorumlu biri olmanı sağlamaz. Zorlandığında kendine “Güçlü olmalısın” demek de yaşadığın duyguyu ortadan kaldırmaz. Kendine şefkat göstermek, hatalarını haklı çıkarmak değildir. Yaşadığın durumu dürüstçe görürken kendine düşmanın gibi davranmamaktır.

Başka insanlara şefkatle yaklaşmak da her davranışlarını kabul etmek anlamına gelmez. Bir insanın neden öyle davrandığını anlayabilir ve yine de ona sınır koyabilirsin. Şefkat ile kendinden vazgeçmek aynı şey değildir. Bazen en şefkatli davranış dinlemektir; bazen açıkça konuşmak, uzaklaşmak veya “Buna izin veremem” diyebilmektir.

4. Davranışlarının sonuçlarını önemse

Budist düşüncede insanın niyetleri ve davranışları önemlidir. Çünkü tekrar ettiğin her davranış yalnızca çevreni değil, zamanla seni de şekillendirir. Sürekli öfkeyle karşılık verdiğinde öfke daha kolay başvurduğun bir tepkiye dönüşür. Her zor durumda kaçtığında kaçınma davranışın güçlenir. Sabırlı, dürüst veya şefkatli davrandığında da bu yönlerini beslersin.

Bu nedenle “Ne ekersen onu biçersin” sözünü yalnızca yaptıklarının sana aynı şekilde geri dönmesi olarak düşünmemek gerekir. Mesele, her iyiliğin mutlaka ödüllendirileceği veya her kötülüğün hemen cezalandırılacağı basit bir hesap değildir. Asıl mesele şudur: Yaptığın seçimler, nasıl bir insan hâline geldiğini etkiler.

Her tartışmada haklı çıkmaya çalışmak mı istiyorsun, yoksa ilişkiyi anlamaya mı? Kısa süreli rahatlık için ertelemeyi mi, yoksa rahatsızlığa rağmen sorumluluk almayı mı güçlendiriyorsun? Karakter, çoğu zaman büyük kararlarla değil, fark edilmeden tekrar edilen küçük seçimlerle oluşur.

5. Seni yöneten arzuyu, öfkeyi ve yanılgıyı fark et

Budist öğretilerde insanın sıkıntısını besleyen temel kaynaklar genellikle arzuya körü körüne tutunmak, öfke ve gerçekliği açık biçimde görememekle ilişkilendirilir. Buradaki arzu, herhangi bir şey istemenin yanlış olduğu anlamına gelmez. Bir hedefinin olması, daha iyi koşullar istemen veya hayatını değiştirmeye çalışman doğaldır. Sorun, mutluluğunu yalnızca istediğin şeye ulaşma şartına bağlamaktır:

Bu düşünceler, bugünkü hayatını sürekli eksik hissetmene neden olabilir. Öfke भी başlı başına kötü bir duygu değildir; haksızlığı, sınır ihlalini veya karşılanmayan bir ihtiyacı gösterebilir. Fakat öfke bütün davranışlarını yönetmeye başladığında hem kendine hem ilişkilerine zarar verebilir. Yanılgı ise olayları yalnızca kendi korkuların, beklentilerin ve alışkanlıkların üzerinden görmektir. Bir düşünceyi gerçek, bir duyguyu kalıcı ve kendi bakış açını tek doğru kabul etmektir.

Bunları fark etmek, bir anda hepsinden kurtulacağın anlamına gelmez. Ama seni neyin yönettiğini gördüğünde otomatik tepkilerin yerine daha bilinçli seçimler koyabilirsin.

Huzur, hayatın tamamen düzelmesini beklemek değildir

Budist öğretilerin işaret ettiği huzur, hiçbir şeyin ters gitmediği kusursuz bir yaşam değildir. Hayatın değişeceğini bilerek sevebilmek, kaygı duyarken bugünde kalabilmek ve her düşüncenin peşinden gitmemektir. Kendine ve başkalarına şefkat gösterebilmek, davranışlarının sonuçlarını görmek ve sahip olmadıklarına odaklanırken elindekileri tamamen kaçırmamaktır.

Bu anlayışın amacı duygularını bastırmak ya da hiçbir şeye bağlanmamak değildir. Bağ kurarken kendini kaybetmemek, isterken bugünü değersizleştirmemek ve değişim karşısında tamamen dağılmamaktır.

Bu sorunun her zaman kolay bir cevabı olmayabilir. Fakat nerede gereksiz bir mücadele verdiğini görmene yardımcı olabilir.