Özgüven Eksikliğinden Kurtulmanın Yolları

Özgüven eksikliği çoğu zaman “Ben kendimi sevmiyorum” diye açıkça ortaya çıkmaz. Daha sessiz görünür:

Burada önemli olan şu: Özgüven eksikliği, gerçekten yetersiz olduğun anlamına gelmez. Çoğu zaman kendinle ilgili taşıdığın eski inançların bugünkü davranışlarını yönetmesi anlamına gelir.

Geçmişte çok eleştirilmiş, sık saatlerce kıyaslanmış ya da hata yaptığında destek görmek yerine küçümsenmiş olabilirsin. Böyle deneyimler zamanla insanın içinde bazı cümlelere dönüşür: "Ben yeterli değilim", "Benim söylediklerim önemli değil", "Yanlış yaparsam rezil olurum", "İnsanlar beni olduğum hâlimle kabul etmez"...

Bu düşünceler uzun zamandır seninle olduğu için gerçek gibi gelebilir. Fakat uzun süredir bir şeye inanıyor olmak, onun doğru olduğu anlamına gelmez.

Özgüven neden zamanla azalır?

Özgüven yalnızca başkalarının söylediklerinden etkilenmez. Kendi kendine nasıl davrandığın da bunda büyük rol oynar.

Bir işi yapabilecekken korktuğun için geri çekildiğinde, kendi kararını savunamadığında ya da sürekli başkalarının onayını beklediğinde zihnine fark etmeden şu mesajı verirsin: “Tek başıma karar veremem”, “Bunu yapabilecek biri değilim”, “Yanlış yaparsam bununla baş edemem”...

Sonra bu düşünceler davranışlarını, davranışların da kendine bakışını güçlendirmeye başlar. Örneğin topluluk önünde konuşmaktan çekindiğin için konuşmazsın. Konuşmadıkça deneyim kazanamazsın. Deneyim kazanamadıkça da “Ben zaten bunu yapamıyorum” düşüncesi daha da güçlenir.

Kendinle ilgili kesin cümleleri fark et

Özgüveni düşük biri çoğu zaman geçici bir durumu kimliğinin parçası hâline getirir. "Bu konuşmada zorlandım" yerine "Ben kendimi ifade edemiyorum" der. "Bu işi tamamlayamadım" yerine "Ben zaten disiplinli değilim" diye düşünür.

Bu cümleler küçük görünse de oldukça belirleyicidir. Çünkü değişebilecek bir davranışı, değişmez bir kişilik özelliği gibi gösterir. Kendinle konuşurken daha gerçekçi bir dil kullanmak bu nedenle önemlidir. “Ben özgüvensizim” yerine “Bazı ortamlarda kendimi geri çekiyorum” demek, yaşadığın durumu inkâr etmez. Sadece onun değişebileceğini kabul eder.

Kendini sürekli başkalarının gözünden değerlendirme

Özgüven eksikliği arttığında insan kendi hayatını yaşamaktan çok, dışarıdan nasıl göründüğünü düşünmeye başlar. Bir ortamda ne hissettiğine değil, insanların onu nasıl değerlendirdiğine odaklanır. Bir karar verirken ne istediğini değil, kimin ne söyleyeceğini hesaplar.

Hata yaptığında kendine nasıl davranıyorsun?

Özgüven eksikliğinin önemli nedenlerinden biri de hata ile kişiliği birbirine karıştırmaktır. Bir iş kötü gittiğinde “Bu kez iyi hazırlanmamıştım” demek yerine “Ben başarısızım” diye düşünüyorsan tek bir sonucu bütün kimliğine yayıyorsun demektir. Oysa hata yapmakla değersiz olmak aynı şey değildir.

Kendine karşı sert olmak seni her zaman geliştirmez

Bazı insanlar kendine sert davranmayı disiplin olarak görür. Kendini eleştirmenin onu daha iyi, daha dikkatli ve daha güçlü yapacağını düşünür. Fakat sürekli küçümsenen bir zihin gelişmekten çok hata yapmaktan kaçınmaya başlar. Kendine şefkat göstermek, hatanı kabul ederken kendini ezmemektir.

“Yine beceremedim” demek yerine “Burada zorlandım, neyi farklı yapabilirim?” diyebilmek daha sağlıklı bir iç konuşmadır. İlk cümle seni kapatır, ikinci cümle sana hareket alanı verir.

Özgüven harekete geçtikten sonra gelişir

İnsanlar çoğu zaman önce özgüvenli hissetmeleri, sonra harekete geçmeleri gerektiğini düşünür. Fakat genellikle süreç tersine işler. Önce küçük bir adım atarsın, sonra düşündüğün kadar kötü olmadığını görürsün, biraz deneyim kazanırsın ve bu deneyim de kendine güvenini artırır.

Kendine verdiğin sözlerin bir ağırlığı olsun

Özgüven yalnızca dış dünyayla kurduğun ilişkiden değil, kendinle kurduğun ilişkiden de beslenir. Kendine sürekli söz verip tutmadığında, zamanla kendi kararlarına olan güvenin azalır. Bir saat çalışacağım deyip hiç başlamamak yerine on beş dakika çalışmak daha güçlü bir deneyimdir. Kendine verdiğin küçük sözleri tuttukça, kendi gözünde daha güvenilir biri hâline gelirsin.

Güçlü yönlerini yalnızca başarılarında arama

İnsan kendi güçlü yönlerini çoğu zaman sadece elde ettiği sonuçlarda arar. Oysa sabrın, yeniden deneme gücün, uyum sağlama becerin, yardıma ihtiyaç duyduğunda bile her şeyi tek başına çözmeye çalışman da güçlü yönlerindir.