Zihnini Toparlamak İçin Uygulayabileceğin 5 Adım

Bazen zihnin çok dolu olduğu için hiçbir şeye tam olarak odaklanamazsın.

Yapman gereken işler, ertelediğin kararlar, gün içinde yaşadığın konuşmalar ve gelecekle ilgili kaygılar aynı anda aklında dönmeye başlar. Dinlenmeye çalışırken bile zihnin çalışmaya devam eder.

Böyle zamanlarda sorun çoğu zaman düşüncelerinin fazla olması değil, hepsini aynı anda taşımaya çalışmandır. Zihnini geliştirmek ya da toparlamak, aklındaki bütün düşünceleri susturmak anlamına gelmez. Ne düşündüğünü fark etmek, seni gerçekten ilgilendiren konularla zihninin ürettiği gereksiz yükü birbirinden ayırabilmektir.

1. Ne hissettiğini doğru şekilde adlandır

İnsan bazen “Kendimi kötü hissediyorum” der ama bu cümle gerçekte ne yaşadığını açıklamaz. Kaygılı mısın? Kırgın mı? Yorgun mu? Sıkışmış mı? Hayal kırıklığına mı uğradın? Yoksa uzun süredir kendine ayıracak alan bulamadığın için mi bunaldın?

Hissettiğin duyguyu doğru adlandırmak, yaşadığın şeyi hemen çözmez. Fakat neye ihtiyacın olduğunu anlamanı kolaylaştırır. Kâğıda şu anda hissettiğin üç duyguyu yaz. Ardından her birinin yanına şu sorunun cevabını ekle:

Örneğin kaygın, yeterince hazırlanmadığını söylüyor olabilir. Kırgınlığın, uzun süredir ifade etmediğin bir sınırı gösterebilir. Yorgunluğun ise dinlenmeye değil, taşıdığın bazı sorumlulukları azaltmaya ihtiyacın olduğunu anlatabilir.

Daha sonra hissetmek istediğin üç duyguyu yaz. Ancak yalnızca “mutlu, huzurlu, özgüvenli” gibi genel kelimeler seçip bırakma. Bu duyguların hayatında nasıl görüneceğini de düşün. Huzurlu hissetmek senin için ne demek? Daha az sorumluluk mu? Bir karar vermek mi? Telefonunu kapatıp dinlenmek mi? Bir konuşmayı yapmak mı?

Duygular yalnızca yaşadığın hâller değildir. Bazen hayatında neyin değişmesi gerektiğiyle ilgili bilgi de taşırlar.

2. Zihnindeki açık dosyaları kâğıda aktar

Zihnini yoran şeylerin tamamı büyük problemler olmayabilir. Göndermen gereken bir mesaj, vermen gereken bir karar, unutmaktan korktuğun küçük bir iş veya günlerdir düşündüğün bir konuşma da zihninde yer tutar. Beyin tamamlanmamış işleri hatırlatmaya devam eder. Bu nedenle ne kadar dinlenmeye çalışırsan çalış, arka planda hâlâ bir şeyleri kaçırıyormuşsun gibi hissedebilirsin.

On beş dakika boyunca aklına gelen her şeyi yaz. Yapılacak işler, korkular, kararlar, kırgınlıklar, aklına takılan cümleler, unutmaman gerekenler... Burada düzgün cümleler kurmana veya yazdıklarını mantıklı bir sıraya koymana gerek yok. Amaç güzel bir günlük yazmak değil, zihninde taşıdığın yükü görünür hâle getirmektir. Yazmayı bitirdikten sonra listeye tekrar bak ve maddeleri üç gruba ayır:

Bu ayrım önemlidir. Çünkü zihinsel yorgunluğun büyük kısmı, aynı anda hem çözebileceğin işleri hem de bugün çözmen mümkün olmayan konuları taşımaktan gelir.

3. Düşüncelerini değiştirmeden önce onları sorgula

Zihnini toparlamak için kendine inanmadığın olumlu cümleler söylemek zorunda değilsin: “Her şeyi başaracağım”, “Hiçbir şey beni durduramaz”, “Ben çok güçlüyüm”... Bu cümleler sana gerçekçi gelmiyorsa zihninde karşılık bulmaz. Bunun yerine seni zorlayan düşünceleri daha dengeli hâle getirebilirsin:

Daha gerçekçi düşünmek, sorunu küçümsemek değildir. Bir olayı bütün kimliğin hakkında verilmiş bir karara dönüştürmemektir. Kendine şu üç soruyu sorabilirsin:

Amaç düşüncelerini sürekli olumluya çevirmek değil; zihninin sunduğu ilk ve en sert yorumu tek gerçek olarak kabul etmemektir.

4. Kendini gün boyunca sorguya çekmek yerine belirli anlarda kontrol et

Her düşünceni takip etmeye çalışmak zihnini rahatlatmak yerine daha fazla yorabilir. Sürekli “Şu anda ne düşünüyorum, neden böyle düşünüyorum?” diye kendini incelemek, zamanla başka bir zihinsel yüke dönüşebilir. Bunun yerine gün içinde bir veya iki kısa durak belirle. Örneğin öğle saatlerinde ve akşam kendine şu soruları sor:

Bu kısa kontrol, günün içinde otomatik olarak sürüklenmeni engelleyebilir. Belki bütün gün önemli bir işle uğraştığını sanırken aslında küçük ayrıntılar arasında kaybolduğunu fark edersin. Belki kendini tembel sandığın bir gün, gerçekte zihinsel olarak çok yorulduğunu görürsün. Farkındalık, kendini sürekli izlemek değildir. Doğru zamanda durup nereye gittiğine bakabilmektir.

5. Sorunu büyüten değil, hareket alanı açan sorular sor

Zihin cevap bulmaya çalıştığı soruya göre çalışır. “Neden hiçbir şeyi beceremiyorum?” diye sorduğunda, geçmişte yapamadığın şeyleri bulmaya başlar. “Neden hep benim başıma geliyor?” dediğinde, sana haksızlık yapılan bütün anları hatırlatır. Bu tür sorular bir cevap üretse bile seni ilerletmez. Çünkü sorunun içinde kendinle ilgili kesin bir yargı vardır. Bunun yerine cevaplanabilir ve davranışa dönüşebilir sorular sorabilirsin:

İşinde daha üretken olmak istiyorsan yalnızca “Nasıl daha üretken olurum?” diye sormak yeterli olmayabilir. Önce seni verimsizleştiren şeyi doğru görmen gerekir. Dikkatin mi dağılıyor? Ne yapacağın mı belirsiz? Aynı anda çok fazla iş mi üstleniyorsun? Yoksa yaptığın işin senin için bir anlamı kalmadığı için mi sürekli erteliyorsun? Doğru sorular, zihnine mucizevi cevaplar vermez. Fakat problemi doğru yerde aramana yardımcı olur.

Her düşünceyi çözmek zorunda değilsin

Zihnini geliştirmek, sürekli daha iyi düşünceler üretmek değildir. Bazen bir düşüncenin gereksiz yere tekrar ettiğini fark edip onun peşinden gitmemektir. Bazen çözemediğin bir konuyu bir süre bekletebilmektir. Bazen de düşünmek yerine karar vermen gerektiğini kabul etmektir.

Her sabah şükretmek veya olumlu düşünmek sana iyi gelebilir. Fakat bunlar seni rahatsız eden gerçek meseleleri görmezden gelmenin bir yoluna dönüşmemelidir. Minnettarlık, memnun olmadığın alanları inkâr etmek değildir. Hayatındaki iyi şeyleri görürken değiştirmek istediğin konulara da dürüstçe bakabilmektir.

Bu soru, günün boyunca yalnızca başkalarının taleplerine cevap vermek yerine kendi önceliğini de korumana yardımcı olabilir. Zihnin senin düşmanın değildir. Çoğu zaman seni korumaya, yarım kalan işleri hatırlatmaya ve belirsizlikleri çözmeye çalışır. Ancak her uyarısını ciddiye almak, her düşüncesini takip etmek ve her sorusuna cevap vermek zorunda değilsin. Zihinsel güç, aklına gelen her şeyi kontrol edebilmekten çok, dikkatini nereye vereceğini seçebilmektir.